Su Sertliği Nedir, Evde Nasıl Ölçülür? Kireçli Su Rehberi

Çaydanlığın dibindeki beyaz tabaka, duş başlığındaki kireç, bulaşık makinesinden lekeli çıkan bardaklar ve sürekli arıza yapan kombi… Bunların hepsinin arkasında aynı sebep vardır: sert su. Türkiye’nin pek çok bölgesinde şebeke ve kuyu suları sert ya da çok serttir. Peki su sertliği tam olarak nedir, nasıl ölçülür ve ölçüm sonucuna göre ne yapılmalıdır? Bu yazıda sorunun cevabını sade bir dille anlatıyoruz.

Su Sertliği Nedir?

Su sertliği, suda çözünmüş halde bulunan kalsiyum ve magnezyum tuzlarının toplam miktarıdır. Yağmur suyu toprağa düştükten sonra kireçtaşı, dolomit ve alçıtaşı gibi kayaçlardan geçerken bu mineralleri çözer ve beraberinde taşır. Bu nedenle sertlik, suyun geldiği bölgenin jeolojisine göre büyük farklılık gösterir. Kalkerli bölgelerdeki kuyu suları genellikle çok sert olurken, granit ve volkanik bölgelerdeki sular daha yumuşaktır.

Sertlik ikiye ayrılır: Geçici sertlik, bikarbonatlardan kaynaklanır ve su ısıtıldığında kireç olarak çöker; çaydanlıktaki kireç budur. Kalıcı sertlik ise sülfat ve klorürlerden kaynaklanır ve kaynatmakla gitmez. İkisinin toplamı toplam sertliği verir.

Sertlik Birimleri: °Fr, °dH ve ppm

Sertlik farklı birimlerle ifade edilir ve bu durum kafa karıştırabilir:

• Fransız sertliği (°Fr): Türkiye’de en yaygın kullanılan birimdir. 1 °Fr, litrede 10 mg kalsiyum karbonata (10 ppm CaCO3) eşittir.
• Alman sertliği (°dH): Özellikle akvaryum ve bazı cihaz kılavuzlarında kullanılır. 1 °dH yaklaşık 1,78 °Fr’ye karşılık gelir.
• ppm CaCO3 (mg/l): Laboratuvar raporlarında ve endüstride yaygındır.

Örneğin 25 °Fr sertliğindeki bir su, yaklaşık 250 ppm CaCO3 ve yaklaşık 14 °dH sertliğindedir. Genel bir yaklaşım olarak düşük değerler yumuşak, orta değerler orta sert, yüksek değerler ise sert ve çok sert su olarak sınıflandırılır.

Sert Suyun Zararları

• Enerji kaybı: Kombi, şofben ve kazanların ısıtıcı yüzeylerinde biriken kireç ısı geçişini azaltır, yakıt tüketimini artırır.
• Cihaz arızaları: Çamaşır ve bulaşık makinesi rezistansları, kahve makineleri ve su ısıtıcıları kireç nedeniyle erken bozulur.
• Tesisat sorunları: Borularda daralma, armatürlerde ve vanalarda sıkışma görülür.
• Temizlik zorluğu: Sabun ve deterjan daha az köpürür; daha fazla kimyasal gerekir. Bardaklarda, fayanslarda ve camlarda lekeler oluşur.
• Cilt ve saç: Sert su bazı kişilerde cilt kuruluğuna ve saçların matlaşmasına yol açabilir.

Evde Su Sertliği Nasıl Ölçülür?

Su sertliğini ölçmenin en pratik ve güvenilir yolu titrimetrik sertlik test kitidir. SUTEST Toplam Sertlik Test Kiti ile ölçüm şöyle yapılır:

1. Musluğu bir süre akıttıktan sonra temiz bir bardağa su alın.
2. Test tüpünü bu suyla çalkalayın ve işaretli çizgiye kadar doldurun.
3. İki damla indikatör damlatıp tüpü çalkalayın. Renk mavi kalırsa suyunuz yumuşaktır ve test burada biter.
4. Renk pembe olduysa titrasyon çözeltisini damla damla ekleyin ve her damladan sonra tüpü çalkalayın.
5. Renk mordan maviye döndüğünde durun. Harcadığınız damla sayısı, suyunuzun sertliğini Fransız sertliği (°Fr) olarak verir.

Yani 20 damla harcadıysanız suyunuzun sertliği 20 °Fr’dir. Hesap makinesi ya da cihaz gerekmez. Daha ayrıntılı bilgi isteyenler kalsiyum ve karbonat sertliği testleriyle sertliğin bileşenlerini de ayrı ayrı ölçebilir.

TDS Metre Sertliği Ölçer mi?

Bu sık sorulan bir sorudur. TDS metre, suda çözünmüş tüm maddelerin toplamını gösterir; sertlik ise bunların yalnızca bir kısmıdır. Sert sularda TDS genellikle yüksek çıkar, ancak TDS değeri sertliği doğrudan vermez. Sertlik için mutlaka sertlik testi yapılmalıdır. TDS metre ise su arıtma cihazlarının performansını kontrol etmek için idealdir.

Ölçüm Sonucuna Göre Ne Yapmalı?

Ev girişinde kireç sorunu: Tüm evi kireçten korumak için bina ya da daire girişine takılan su yumuşatma cihazları tercih edilir. Kurulumdan sonra yumuşatıcı çıkışında yapılan sertlik testi, cihazın düzgün çalıştığını doğrular.

İçme suyunda tat ve kireç: Tezgah altı ters ozmoz cihazları sertliği büyük ölçüde düşürür.

Kombi ve kazan koruması: Isıtma sistemine giren suyun yumuşatılması ve düzenli sertlik ölçümü, kireçlenmeyi önlemenin en etkili yoludur.

Yumuşatıcı kullananlar: Haftada bir giriş ve çıkış suyunu ölçün. Çıkış suyunda sertlik görülmeye başlarsa rejenerasyon zamanı gelmiş ya da tuz bitmiş demektir.

Sık Sorulan Sorular

Kaynatmak suyun sertliğini giderir mi?
Kaynatma yalnızca geçici sertliğin bir kısmını kireç olarak çöktürür; kalıcı sertlik suda kalır. Bu yüzden kaynatılmış suda da sertlik ölçülebilir.

Sert su içmek zararlı mı?
Sertlik yapan kalsiyum ve magnezyum doğal minerallerdir. Sert su daha çok cihazlara, tesisata ve temizliğe zarar verir. İçme suyu kalitesi ise sertlikle birlikte klor, nitrat ve mikrobiyolojik değerler gibi diğer parametrelerle değerlendirilmelidir.

Mineralli şişe suyunun sertliğini ölçebilir miyim?
Evet. Aynı test kitiyle farklı marka suları karşılaştırmak, sertlik kavramını anlamak için öğretici bir deneydir.

Sertlik mevsime göre değişir mi?
Özellikle kuyu sularında yağışlı ve kurak dönemlerde sertlik değişebilir. Kuyu suyu kullanıyorsanız ölçümü yılda birkaç kez tekrarlamanız önerilir.

Akvaryum için sertlik önemli mi?
Evet. Balık ve bitki türleri farklı sertlik değerlerini tercih eder; akvaryumcular genellikle GH ve KH değerlerini Alman derecesi (°dH) cinsinden takip eder.

Sonuç

Su sertliği, evinizden fabrikanıza kadar enerji tüketimini, cihaz ömrünü ve temizlik maliyetini doğrudan etkileyen bir değerdir. İyi haber şu ki, sertliği ölçmek son derece kolaydır. Birkaç dakikada yapılan bir sertlik testi, hangi çözüme ihtiyacınız olduğunu ve kurduğunuz sistemin gerçekten çalışıp çalışmadığını net olarak gösterir. Tüm sertlik testlerini Toplam Sertlik Test Kitleri kategorimizde bulabilirsiniz.